California Üniversitesi’nden felsefe profesörü Eric Schwitzgebel ve Lizbon Üniversitesi’nden Jeremy Pober tarafından hazırlanan bir çalışmada, bilincin var olabilmesi için biyolojik yapıya bağımlı olmanın zorunlu olmadığı öne sürülüyor. Araştırmacılar, egzotik uzaylı zihinlerinin varlığını kesin olarak iddia etmiyorlar; ancak bilincin, kimyasal süreçlere sıkışıp kalmayacak kadar esnek bir yapıya sahip olduğunu savunuyorlar. Felsefecilerin “taşıyıcı esnekliği” olarak adlandırdığı kavram, bir özelliğin farklı malzemelerle gerçekleştirilebilmesinin, o özelliğin esnekliğine işaret ettiğini gösteriyor. Örneğin, bir bardağın camdan veya plastikten yapılmasının, su tutma işlevini değiştirmediği gibi, bilincin de çeşitli fiziksel mekanizmalarda var olabileceği belirtiliyor.
Bu yaklaşım evrenin gözlemlenebilir boyutlarına genişletildiğinde, kozmosun tarih boyunca gelişmiş davranış kalıplarına sahip en az bin medeniyete ev sahipliği yapmış olabileceği öngörülüyor. Hayatın farklı kimyasal koşullar altında var olabileceği bu geniş evrende, her başarılı canlının aynı biyokimyasal formülü seçmiş olmasının oldukça düşük bir olasılık olduğu vurgulanıyor.
Araştırmacılar, insanlığın evrenin merkezinden giderek daha da uzaklaşarak mütevazı bir konum kazandığı her büyük keşfin, zihinsel açıdan da bir “Kopernik ilkesi” uygulandığını belirtiyorlar. Farkındalığın sadece insan benzeri varlıklara özgü olduğunu varsaymanın dünyevî bir yanılgı olduğu ve temelsiz bir kibir olduğu ifade ediliyor.
Yapay zeka konusu ele alındığında, araştırmacılar arasında tam bir uzlaşının olmadığı görülüyor. Bazı sistemlerin esnek olmasının, her yapay yapının bilinç kazanabileceği anlamına gelmeyeceği ve mevcut silikon teknolojisinin bunu başaramayabileceği konusunda uyarılar yapılıyor. Ancak insan biyolojisinden bağımsız düşünüldüğünde, silikon tabanlı sistemlerin tamamen dışlanmasının da zor olduğu kabul ediliyor.
Uzmanlar, asıl önemli sorunun bir makinenin insan beynini taklit edip edemeyeceği değil, hangi tür sistemlerin gerçek anlamda bir “bilinçlenme” deneyimi yaşayabileceği konusunda odaklanılması gerektiğini vurguluyor.
