Türk bilim insanları, Yükseköğretim Kurulundan (YÖK) yapılan açıklamaya göre, Ankara Üniversitesi Gölbaşı yerleşkesinde bulunan Türk Hızlandırıcı ve Radyasyon Laboratuvarı (TARLA) bünyesinde ilk ışınlama deneyini mayıs ayında gerçekleştirdi. Deneyde, hızlandırılan elektronlardan elde edilen gama ışınlarına maruz bırakılan cam ve pleksiglas örneklerinde yapısal değişimler gözlemlendi. Bu çalışma, Türkiye’nin kendi hızlandırıcı altyapısını kullanarak malzemelerin radyasyon karşısındaki davranışlarını inceleyebilme kapasitesini ortaya koydu.
Deneyin sonuçlarına göre, ışınlamanın ardından camın rengi değişirken, pleksiglasın yapısında değişimler ve kırılmalar meydana geldi. TARLA Müdürü Dr. Özlem Karslı, bu deneylerle Türkiye’nin bilimsel camiada önemli bir eşiği geçtiğini belirtti. Karslı, beklenen sonuçların elde edilmesinin deneyin başarısını gösterdiğini ifade etti.
TARLA’da yürütülen bu çalışmanın, uydu ve uzay teknolojilerinden savunma sanayisine, tıbbi araştırmalardan günlük hayatta kullanılan ürünlerin geliştirilmesine kadar birçok alana katkı sağlaması bekleniyor. Dr. Karslı, uzaydaki uyduların radyasyona maruz kalarak kamera lensleri ve sensörlerde bozulmalara yol açabildiğini, TARLA’da bu etkileri incelemeye ve gidermeye yönelik çalışmalar yürüttüklerini vurguladı. Araştırmaların radyasyondan etkilenen uydu camlarının ve lenslerinin iyileştirilerek yeniden kullanılabilmesine katkı sağlayabileceği bildirildi.
Savunma sanayisindeki optik sistemlerin geliştirilmesi ve otomobillerden cep telefonlarına kadar çeşitli ürünlerde kullanılan malzemelerin dayanıklılığının incelenmesi için de bu altyapıdan yararlanılabileceği belirtildi. Ayrıca, tıbbi görüntüleme ve kanser tedavisinde kullanılabilecek izotoplara yönelik ön araştırmaların da TARLA’da yapılabileceği aktarıldı.
TARLA Hızlandırıcı Birim Yöneticisi Barış Yıldırım Demir, yapılan deneyin TARLA için bir dönüşüm noktası olduğunu söyledi. Demir, Türkiye’de ilk defa süperiletken modüller kullanılarak elektronların hızlandırıldığını kaydetti. Laboratuvarın araştırmacılara hizmet vermeye hazırlandığını belirten Demir, hızlandırıcı teknolojisi sayesinde malzemelerin uzun yıllar içinde karşılaşabileceği bazı etkilerin kısa sürede incelenebileceğini ifade etti. Demir, “Bir dakika ışınlamayla biz, güneşin verdiği 20 yıllık etkiyi bir dakikada öğrenebiliriz.” açıklamasını yaptı.
Ankara Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği alanında doktora yapan ve TARLA’nın demet teşhis biriminde görevli Arif Öztürk, elektronların hareketini takip eden sistemler üzerinde çalıştıklarını dile getirdi. Öztürk, ABD’deki Stanford Üniversitesi, Japonya’daki Tsukuba ve Güney Kore’deki Pohang gibi merkezleri örnek göstererek hızlandırıcı teknolojilerinin bilimsel araştırmaların yanı sıra ülkelerin teknolojik gelişimine de katkı sağladığının altını çizdi. Öztürk, TARLA’da oluşturulan bilgi birikiminin Türkiye’nin savunma sanayisi ve sivil teknolojileri açısından önem taşıdığını vurguladı.
