Türk bilim insanları, Türkiye’nin ilk parçacık hızlandırıcısı TARLA’da mayıs ayında ilk ışınlama deneyini başarıyla gerçekleştirdi. Ankara Üniversitesi Gölbaşı yerleşkesinde yürütülen bu çalışmada, hızlandırılan elektronlardan elde edilen gama ışınlarına cam ve pleksiglas örnekleri maruz bırakıldı. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) açıklamasında, deney sonucunda camda renk değişimi ile pleksiglasta yapısal değişimler ve kırılmalar gözlemlendiği belirtildi. Bu gelişme, Türkiye’nin kendi hızlandırıcı altyapısıyla malzeme radyasyon davranışlarını inceleyebilme kapasitesini ortaya koydu.
Bu başarı, Türkiye’nin uydu ve uzay teknolojilerinden savunma sanayisine, tıbbi araştırmalardan günlük hayatta kullanılan ürünlerin geliştirilmesine kadar birçok alanda önemli katkılar sağlaması bekleniyor. TARLA Müdürü Dr. Özlem Karslı, kendi kurdukları hızlandırıcı sistemiyle ilk kez malzeme örneklerini ışınladıklarını belirterek, “Bu ışınlama deneyleriyle Türkiye, aslında bilimsel camiada önemli bir eşiği geçmiş oldu” ifadesini kullandı.
Dr. Karslı, deneyde cam ve pleksiglas örneklerinde gözlemlenen yapısal değişimlerin beklenen sonuçlar olduğunu ve deneyin başarıyla gerçekleştiğini gösterdiğini ifade etti. Uzaydaki uyduların radyasyona maruz kalarak kamera lensleri ve sensörlerde bozulmalara yol açabildiğini anlatan Karslı, TARLA’da bu etkileri incelemeye ve gidermeye yönelik çalışmalar yürüttüklerini belirtti.
Bu araştırmaların, radyasyondan etkilenen uydu camlarının ve lenslerinin iyileştirilerek yeniden kullanılabilmesine katkı sağlayabileceği vurgulandı. Savunma sanayisindeki optik sistemlerin geliştirilmesi ve çeşitli ürünlerde kullanılan malzemelerin dayanıklılığının incelenmesi için de bu altyapıdan yararlanılabileceği ifade edildi. Karslı, tıbbi görüntüleme ve kanser tedavisinde kullanılabilecek izotoplara yönelik ön araştırmaların da TARLA’da yapılabileceğini ekledi.
TARLA Hızlandırıcı Birim Yöneticisi Barış Yıldırım Demir, yapılan deneyin TARLA için bir dönüşüm noktası olduğunu söyledi. Demir, “Ülkemizde ilk defa süperiletken modülleri kullanarak elektronları hızlandırdık” bilgisini paylaştı.
Laboratuvarın araştırmacılara hizmet vermeye hazırlandığını belirten Demir, hızlandırıcı teknolojisi sayesinde malzemelerin uzun yıllar içinde karşılaşabileceği etkilerin kısa sürede incelenebileceğini ifade etti. Demir, “Bir dakika ışınlamayla biz, güneşin verdiği 20 yıllık etkiyi bir dakikada öğrenebiliriz” açıklamasında bulundu.
Ankara Üniversitesinde bilgisayar mühendisliği alanında doktora yapan ve TARLA’nın demet teşhis biriminde görev alan Arif Öztürk, elektronların hareketini takip eden sistemler üzerinde çalıştıklarını ifade etti. Öztürk, ABD’deki Stanford Üniversitesi, Japonya’daki Tsukuba ve Güney Kore’deki Pohang gibi merkezleri örnek göstererek, hızlandırıcı teknolojilerinin bilimsel araştırmaların yanı sıra ülkelerin teknolojik gelişimine de katkı sağladığını belirtti.
Öztürk, TARLA’da oluşturulan bilgi birikiminin Türkiye’nin savunma sanayisi ve sivil teknolojileri açısından büyük önem taşıdığını vurguladı. “Ülkemize halihazırda bir bilgi kütüphanesi hediye etmiş durumdayız. Umarım bunu gün geçtikçe de artırırız” ifadelerini kullandı.
