Gök bilimciler, Elias 2-24 b adı verilen ve henüz oluşum aşamasında olan devasa bir gezegeni, ev sahibi yıldızının etrafındaki gaz ve toz diskinin içinde tespit etti. Bu keşif, büyük gezegenlerin ne kadar hızlı şekillenebileceği konusundaki mevcut modelleri yeniden gözden geçirmeyi gerektiriyor.
Şili Astrofizik Çalışmaları Enstitüsü profesörlerinden Lucas Cieza, gezegen oluşum modellerinin, daha önceki en genç gezegen rekorunu elinde tutan ve tamamı 5 milyon yıldan yaşlı olan sistemleri bile açıklamakta zorlandığını belirtti. Cieza’ya göre Elias 2-24 b, mevcut gezegen oluşum modellerinde bazı önemli süreçlerin eksik olduğunu gösteriyor.
Astrophysical Journal Letters’ta yayımlanan araştırmada, Şili’deki Diego Portales Üniversitesinden Andrea Bernardi liderliğindeki ekip, yedi yıldızın arşivlenmiş gözlemlerini inceledi. Bu yıldızlar, Hawaii’deki W. M. Keck Gözlemevi’ndeki bir koronagraf kullanılarak gözlemlendi. Koronagraf, yıldızın yoğun ışığını engelleyerek gök bilimcilerin çevresindeki daha sönük nesneleri tespit etmesini sağlıyor.
İncelenen yedi yıldızın her biri, toz, gaz ve kayalık materyallerle dolu bir enkaz diskiyle çevriliydi. Gök bilimciler, bu disklerdeki boşluklar ve desenlerin, gezegen oluşumunun ve çevrelerindeki materyalde yol açtıklarının işaretleri olabileceğini düşünüyor. Ekip, yıldız ışığını bastıran koronagraf ile bu disklerin içinde tespit edilmesi zor olan sönük gezegenleri aradı.
Bernardi, gezegenlerin bu boşlukları oyarak bulunduğunu ve Elias 2-24 b’yi tam olarak bu bölgede bulduklarını ifade etti. Elias 2-24 b, Jüpiter kütlesine sahipken, ev sahibi yıldızı Dünya’dan yaklaşık 450 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Sistemin gençliği, gök bilimcilere kendi güneş sistemimizin milyarlarca yıl önceki haline benzeyebilecek koşulları inceleme fırsatı sunuyor.
Yıldızlar, gaz ve toz bulutlarının içinde oluşur ve kalan materyal yıldızın etrafında dönerek bir disk oluşturur. Zamanla diskteki parçacıklar çarpışıp birleşerek gezegenleri oluşturur. Yeni doğan gezegenler, genellikle oluştukları gaz ve tozun arkasına saklandıkları için bu erken aşamayı incelemek zordur.
Bilinen ötegezegenlerin çoğu, geçiş yöntemiyle keşfedildi. Ancak genç gezegenleri bu yöntemle tespit etmek zor olabilir; kalın toz onları gizleyebilir ve uzak yörüngelerdeki gezegenlerin geçişleri daha nadir hale gelir. Bu nedenle, doğrulanmış ötegezegenlerin büyük çoğunluğu milyarlarca yaşında ve yıldızlarına yakın yörüngelerde bulunuyor.
Gök bilimciler, teori, bilgisayar simülasyonları ve disklerle çevrili genç yıldızların gözlemlerini birleştirerek gezegen oluşum modelleri oluşturuyor. Elias 2-24 b gibi genç dünyaların keşfi, bu modelleri geliştirmek için önemli kanıtlar sağlıyor. Cieza, galaksinin sürekli yeni yıldızlar ve gezegenler ürettiğini, ancak çoğu teleskobun tespit edebildiği şeyler konusunda büyük bir boşluk olduğunu belirtti.
Yaklaşık on yıldır araştırılan bir soruyu çözen bu yeni doğrulama, Elias 2-24 yıldızını çevreleyen tozlu disk içindeki bir boşluğun varlığını ortaya koydu. Avrupa Güney Gözlemevi’nin teleskopları, bu boşluk içinde sönük bir ışık noktası tespit etti. Bu, genç bir gezegen görüldüğü ihtimalini gündeme getirdi, ancak modeller, gezegenin yıldızdan bu kadar uzakta bu kadar çabuk oluşmasını açıklamakta yetersiz kaldı.
Bernardi ve meslektaşları, nesnenin önceki gözlemlerde görünüp görünmediğini anlamak için Keck Gözlemevi Arşivi’ne başvurdu. 2018 ve 2020 yıllarındaki verilerde aynı sönük kaynağı buldular. Gözlemleri birleştiren ekip, nesnenin yörüngedeki bir gezegen gibi davrandığını belirledi ve Elias 2-24 b’yi doğruladı. Bernardi, bu tür tespitlerin NASA’nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu gibi yeni araçlarla daha da kolaylaşacağını ifade etti.
